موسیقی تربت جامموسیقی محلی

ویژگی موسیقی سنتی تربت جام

فرهنگ، سنت و موسیقی منطقه ی تربت جام۱ و منطقه هرات در افغانستان بسیار به هم نزدیک اند. با توجه به آن که هرات پایتخت تیموریان بوده و تا دوران ناصرالدین شاه قاجار این شهر جزء سرزمین ایران و خراسان محسوب می شد، این امر شگفت انگیز نیست. زبان مردم تربت جام پایین جام و هرات، هر دو نیز فارسی دری است؛ اما گویش مردم بالاجام با فارسی دری متفاوت است. آوازهای منطقه تربت جام را می توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد: گروهی که متر آزاد دارند و گروهی که دارای متر مشخص هستند. موسیقی سازی تربت جام با دو تار و نیز سورنا اجرا می شود، (دو سازه در منطقه تربت جام رایج نیست).
قطعه هایی که با دو تار تنها (بی آواز) اجرا می شوند، بیشتر همان آوازهای رایج در منطقه اند، که با دو تار تنها به اجرا درمی آیند، مانند: جمشیدی، هزارگی، سرحدی، الله مدد و… اما تعدادی از قطعه ها که با دوتار تنها نواخته می شوند، قطعه های مستقلی هستند که در موسیقی آوازی نمونه ای ندارند. آواز های منطقه جام که دارای متر آزاد هستند عبارتند از: جمشیدی، سرحدی، کوچه باغی، هزارگی و… (جمشیدی و هزارگی نام دو ایل در منطقه جام هستند) که در این میان آوازهای جمشیدی و سرحدی رواج و عمومیت بیشتری دارند. آواز جمشیدی براساس شعر دوبیتی است. نحوه تلفیق شعر و موسیقی در آواز جمشیدی دارای تقارن و به صورت هر بیت در یک پریود (هر یک از دو مصرع اول دوبیتی در یک جمله و هر یک از دو مصرع دوم در یک جزء ملودی) می باشد. بیت ها معمولاً به وسیله قسمت رابط دوتار از هم مجزا می شوند که معمولاً تغییری از همان پریود آوازی است. تعداد قابل توجهی از آوازهای منطقه تربت جام، گونه های مختلفی از یک نمونه اصلی (انتزاعی) هستند. این آوازها شامل جمشیدی، سرحدی، کوچه باغی و هزارگی است.
دوتار، مهمترین و رایج ترین ساز منطقه تربت جام است. یکی از سیم های این ساز وظیفه اجرای نغمه و دیگری وظیفه اجرا و اخوان را برعهده دارد. با گذشت زمان، تعداد پرده های دوتار دستخوش تغییر شده است.
دوتار در قدیم دارای چهارده پرده بوده است و بر اثر برخی مشکلات اجرایی وضع نوازندگان، روزگاری پرده های دوتار به ۹ـ ۸ پرده کاهش یافت؛ اما دوتارهای متداول امروز معمولاً دارای چهارده پرده هستند.

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا