اقتصادیسیاسی و اجتماعی

پاسکاری مشکلات در دوغارون

دنیای اقتصاد، عبدالرحیم ساربانی- منطقه ویژه اقتصادی دوغارون با واقع شدن در محدوده نقطه صفر مرزی کانون مهم و اصلی مبادلات اقتصادی با افغانستان به عنوان یکی از مهمترین کشورهای هدف صادراتی ایران و به ویژه خراسان رضوی است اما تقریبا همه میدانند که کامیونهای ترانزیتی در این مرز در سالهای اخیر با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم کرده اند.

منطقه آزاد دوغارون

دوغارون مهمترین مرز صادراتی ایران و مهمترین مرز زمینی کشور افغانستان برای ارتباط با دنیای خارج، مخصوصاً اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس است و یکی از مهمترین معبرها در مسیرهای ترانزیتی مهم جهان از جمله کریدور حمل ونقل بین المللی شمال – جنوب، کریدور حمل و نقل اروپا – قفقاز- آسیا ( تراسیکا)، کریدور ۱۶هزار کیلومتری جاده ابریشم، کریدور ریلی تار و بزرگراه آسیایی محسوب می‌شود.

مشکلات دوغارون در سالهای اخیر بارها مطرح شده است؛ رانندگان کامیونهای ترانزیتی سالهاست که پشت این مرز معطل میمانند؛ مشکل به طور مقطعی برطرف میشود و بار دیگر چند هفته و یا چند ماه دیگر صفهای کامیونها در مرز شکل میگیرد و این معطلی هزینه های هنگفتی را به شرکتهای حمل و نقل بین المللی وارد میکند.

فقدان طرح جامع و برنامه ای مدون در مرز و ضعف خدمات را شاید بتوان از مهمترین مشکلات منطقه ویژه اقتصادی دوغارون دانست که همواره گلایه بخش خصوصی را به همراه داشته است. این منطقه ویژه که اوایل همین امسال با پیگیری های مسئولان و نمایندگان به منطقه آزاد تجاری تبدیل شده است؛ ظرفیتهای بسیاری دارد که در صورت رفع مشکلات و بهبود زیرساختها، میتواند تحولی جدی در اقتصاد استان و کشور به دنبال داشته باشد.

هزینه میلیونی رانندگان ایرانی برای تردد کالا در افغانستان

گزارش میدانی خبرنگار ما از منطقه ویژه اقتصادی دوغارون حاکی از تکمیل ظرفیت هر دو پارکینگ منطقه و در انتظار ماندن یک روزه تا دو روزه کامیون‌ها برای ورود به پارکینگ است.

یکی از رانندگان از توقف ۶ روزه خود برای خروج از مرز می گوید و اینکه هنوز ۱۲۰ کامیون از وی جلوتر است و نمی داند نوبتش کی هست و کسی هم پاسخگو نیست.

راننده دیگری که ۱۰ سال در این مسیر تردد دارد می گوید: «معمولا یک هفته اینطرف مرزیم و چند روز در آن طرف مرز تا بارمان تخلیه شود و هر بار به چند میلیون پول احتیاج داریم زیرا افغانستانی ها از ما پول می گیرند. دفعه قبل وقتی به یکی از ماموران آنها گفتم “هزار تومان کمتر بگیر” مرا چند ساعت به خاطر همین حرف بازداشت کردند. او ادامه میدهد: در افغانستان قدم به قدم از ما پول می گیرند؛ برای پاسپورت ۱۵۰ هزار تومان، روپاس ۱۵۰ هزار تومان، بیمه ۸۰۰ هزار تومان، خط سیر یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان، برگشت خط سیر ۹۰۰ هزار تومان و… »

سلیمانی یکی دیگر از رانندگانی است که از توقف چند روزه کامیون و پول بی حساب و کتابی که آن طرف مرز از رانندگان می گیرند گلایه دارد .او میگوید: ۵ تا ۶ میلیون تومان پول لازم است تا بارمان در افغانستان تخلیه شود که از این مبلغ فقط ۲.۵ میلیونش قانونی است و بقیه را ماموران به بهانه های واهی می گیرند و هیچ رسیدی هم نمی دهند و مجبوریم این پول را پرداخت کنیم تا کارمان راه بیفتد.

رانندگان بلاتکلیف اند

در بدو ورود به گمرک، سری به تیرپارک شهرداری تایباد میزنیم، محلی که تریلی ها و کامیونها در آن متوقف هستند؛ مدیر تیرپارک شهرداری تایباد در مورد گنجایش این پارکینگ میگوید: وسعت تیرپارک ۷ هکتار است که گنجایش ۵۰۰ کامیون را دارد و دارای ۲ قسمت صادرات و ترانزیت است .

میثم نجفی می‌افزاید: ورودی ما قبلا ۳۰ کامیون بود و راننده زیاد منتظر نمی ماند ولی الان ورودی به ۳۰۰ دستگاه رسیده و چون خروجی کامیون به سمت افغانستان کم است، ظرفیت پارکینگ تکمیل شده و کامیونها هم اکنون در صف ورود به پارکینگ هستند.

نجفی میگوید: گمرکی مثل سرخس وضعیت مشخصی دارد و روزانه ۱۰۰ تا ۲۰۰ شماره برای خروج کامیون میدهد و تکلیف راننده مشخص است اما متاسفانه میزان ورودی گمرک افغانستان مشخص نیست و به همین دلیل راننده همیشه منتظر است و نمی داند نوبتش چه زمانی است.

مشکل از زیرساخت های ضعیف افغانستان است؟

به گفته فعالان حوزه ترانزیت، جانمایی غلط زیرساختها شامل پارکینگ ها، ساختمان های اداری موجود در گمرک و منطقه ویژه، باسکول گمرک، نبود پارکینگ مجهز قبل از ورود به مرز با ظرفیت کافی و امکانات استاندارد مطلوب جهت ساماندهی و هدایت کامیونها به خروجیهای مرز، عدم طراحی مناسب ورودیها، خروجیها و مسیرهای تردد محمولات و مسافران ورودی و خروجی، کمبود دستگاه ایکس ری در منطقه ویژه اقتصادی و استفاده از ایکس ری گمرک و… از جمله مشکلات زیرساختی در گمرک دوغارون است که موجب کندی روند کار در این طرف مرز شده است.

اما محمد کوهگرد، مدیر گمرک دوغارون در پاسخ به موضوع توقف یک هفته ای کامیون ها میگوید: ظرفیت مرز افغانستان ضعیف است و زیر ساختهای آن کامل نیست؛ نقطه اختلافی ما یعنی مسیر ۳۰۰ متری در نقطه صفر مرزی از اسلام قلعه تا دوغارون که محل ورود و خروج ناوگان و مسافران دو کشور است، به دلیل اختلاف، سالهاست تبدیل به زمین ناهموار، خاکی با چاله های عمیق و صعب العبور شده است که خرابی این نقطه هم در حوزه مسافری و هم کامیون های کالا تاثیرگذار است و گاهاً واژگونی کامیون باعث بستن مسیر می‌شود. این موضوع باید توسط سران دو کشور مرتفع شود.

کوهگرد تاکید میکند: با توجه به نبود ظرفیتها و زیرساختهای لازم در افغانستان، وقتی بطور مثال روزانه ۳۰۰ ماشین از سمت آنها پذیرش میشود و ۲۰۰۰ دستگاه متقاضی ورود باشند، طبیعتا توقف ۱۰ _ ۱۵ روزه کامیونها را شاهدیم. هم اکنون روزانه ۳۵۰ دستگاه کامیون ورودی و ۳۵۰ دستگاه خروجی داریم و بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ کامیون در روز در مرز متوقف است.

مدیر گمرک دوغارون درباره دلیل  وجود تنها یک باسکول فعال در افغانستان میگوید: این موضوع یکی از  دغدغه های مهم ما بوده و در جلسات مشترکی که داشتیم بر این مورد تاکیده شده است ولی ما کشور مقابل  هستیم و نمی توانیم به آنها بگوییم که چرا شما باسکول دیگری نمی زنید .

کوهگرد در مورد انتقاد مطرح شده در زمینه نبود مدیریت واحد مرزی در دوغارون تصریح میکند: در مرز دوغارون حدود ۱۰ تا ۱۵ سازمان است که هر کدام با یک رویه و قانون خاص خود اداره می شود و هر واحد در باب مرز متناسب با شرح وظایف خود عمل می کند و در هنگام ازدحام در مرز و یا ایجاد مشکل،  در جلسه کمیته هماهنگی (که معمولا هر دو هفته یک بار برگزار می شود) موضوع مطرح و برای رفع آن اقدام می شود او البته اشاره ای هم به درخواست افزایش ساعت کاری در مرز برای کاهش معطلی ها میکند و میگوید:گمرگ از ساعت ۷ صبح تا ۱۷:۳۰ فعال است و اگر بخواهیم بصورت ۲۴ ساعته کار کنیم، طرف مقابل ظرفیت پذیرش ندارد.

مدیر گمرگ دوغارون در مورد گلایه رانندگان بابت اخذ هزینه های اضافی میگوید: چون این مورد در کشور  افغانستان اتفاق می افتد باید از طریق کانال وزارت امور خارجه پیگیری شود.

فاز دوم منطقه ویژه اقتصادی دوغارون آماده تحویل است

سری هم به مشکلات موجود در منطقه ویژه اقتصادی میزنیم؛ فعالان حوزه ترانزیت در دوغارون از عدم استقرار و نظارت سازمان راهداری و حمل و نقل برای کنترل اسناد حمل، محدود بودن منطقه ویژه در یک زمین ۵۰ هکتاری که تناسبی با میزان تقاضا و ظرفیت این منطقه در شرایط فعلی ندارد و قرار داشتن دفتر منطقه ویژه و کلیه عملیات کاری آن در انحصار یک شرکت خصوصی (که زمینه ساز عدم رقابت سایر تشکلها و فعالان اقتصادی و در نهایت باعث انحصارطلبی میشود)، به عنوان برخی مشکلات در این منطقه نام میبرند.

حسین آخوندزاده مدیر اجرایی منطقه ویژه اقتصادی دوغارون به اجرایی شدن فاز دوم این منطقه برای حل بخشی از مشکلات اشاره میکند و میگوید: فاز دوم منطقه ویژه دوغارون ۸۷۰۰ هکتار است که ۱۴۱۷ هکتار آن در اختیار ماست و آماده تحویل است؛ این زمین ها ابتدا در نقطه قرمز بود که مشکلش حل شد و مشکل اختصاص آب در آن هم  به زودی رفع می شود.

  از آخوندزاده درباره مشکلاتی که بخش خصوصی مطرح میکند میپرسیم؛ او میگوید:منطقه ویژه اقتصادی دوغارون از زمان شروع به کارش روز به روز رو  رشد کرده و زیرساخت و امکانات زیادی چون ۲۲ هزار متر انبار مسقف، ۳۰ هکتار انبار روباز، ۸ مخزن سوخت یک میلیون لیتری و… دارد اما در طرف مقابل، در بحث زیرساختها همچون باسکول، جاده آسفالت، پارکینگ، ساختمان اداری و… مشکل وجود دارد که باید رفع شود؛ بطور مثال ما ۱۲ دستگاه  باسکول داریم اما طرف افغانستانی  تنها یک باسکول دارند و یک باسکول دیگر هم در حال راه اندازی است.

مدیر اجرایی منطقه ویژه اقتصادی دوغارون با اشاره به  به رایزنی با طرف مقابل در مرز اظهار میکند:هر چقدر هم روابط دو طرف بر پایه تعامل باشد، وقتی  امکانات محدود است، دست ما هم بسته است.ما بارها و بارها در مورد نقطه اختلافی رایزنی کردیم و گفته ایم در این نقطه که چاله های بسیاری دارد، اگر کامیونی واژگون شود، کل راه را مسدود خواهد کرد و باعث ایجاد ترافیک می شود و باز شدن مجدد مسیر، زمان زیادی میبرد.

آخوندزاده می‌افزاید:  بخش خصوصی و شرکت های حمل و نقل بین المللی به تازگی توافق کرده اند که این قسمت را آسفالت کنند و والی هرات هم قبول کرده است و امیدواریم  این مشکل چند ساله در آینده ای نزدیک حل شود .وی در مورد علت  توقف چند روزه کامیون ها پشت مرز میگوید: از اول امسال همه چیز به روز بود و توقف کامیون چندانی نداشتیم؛ فقط اخیرا به علت نبود زیرساخت لازم برای پذیرش خودروهای سنگین حامل سوخت در گمرک افغانستان، معطلی تانکرهای ترانزیتی در مرز دوغارون را شاهدیم.

آخوندزاده همچنین افزایش نیافتن نرخ کرایه‌ تانکرهای حمل سوخت در داخل افغانستان، پرداخت نشدن عوارض گمرکی در مرز اسلام‌قلعه آن کشور و همچنین در نظر گرفته نشدن هزینه افت بار و زمان تلف شده برای خودروهای سنگین از سوی تاجران افغانستان را از دیگر علت‌های متوقف ماندن تانکرها و کامیون‌های ترانزیتی از سوی افغانستان به مقصد مرز دوغارون ایران برشمرده و می افزاید: طی هفته گذشته افزون بر ۵۰۰ دستگاه کامیون حامل انواع سوخت در گذرگاه رسمی دوغارون متوقف شده بود که مشکل آن رفع شد.

مدیر اجرایی منطقه ویژه اقتصادی در مورد سهام این منطقه و انحصارطلبی یکی از شرکتهای بخش خصوصی هم تصریح میکند: سهام منطقه ویژه در اختیار ۱۲ شرکت و ۴۵ درصد این سهام در مالکیت افراد بومی منطقه است. وی میگوید: کلنگ منطقه ویژه در سال ۸۴ توسط رییس جمهمور وقت به زمین زده شدو شرکت توسعه و عمران دوغارون با بیش از ۱۰۰هزار نفر سهامدار در قالب شرکتهای تعاونی مرزنشین از مردم شهرستانهای تایباد و باخرز و ۶ مجموعه فعال اقتصادی استان به عنوان سازمان مسئول تعیین شد. تمام کارکنان این منطقه  از افراد بومی هستند؛ بیش از ۳۰ شرکت تخلیه و بارگیری، حدود ۲۴۰ شرکت حمل و نقل، ۱۶ شرکت بازرگانی، ۳۰ نفر پیمانکار در این منطقه فعالند و روزانه ۲۵۰۰ نفر بطور مستقیم و ۴۰۰۰ نفر غیرمستقیم فعالیت دارند.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا